Anime i manga w Japonii i Ameryce

Tłumacz: Fingolfin

Zamieszczony poniżej tekst jest tłumaczeniem eseju Alana D. Petersa "Anime and Manga in Japan and America", dostępnego na witrynie Animemania. Dziękuję Alanowi za zgodę na przekład i pomoc w tłumaczeniu.

W Ameryce słowa anime i manga odnoszą się do dwóch oddzielnych i różnych, ale wzajemnie powiązanych spraw. Słowa anime używa się w odniesieniu do japońskiej animacji, podobnej np. do tej, jaką prezentuje w Ameryce np. firma Walt Disney. Słowa manga używa się do oznaczenia japońskiego komiksu, podobnego do komiksów, spopularyzowanych w Ameryce przez firmy takie, jak Marvel, czy D.C. W Japonii stosuje się powszechnie dwie formy wydawanicze mang: magazyn z mangą i tokoban.

Japońskie magazyny mangowe znacznie się różnią od komiksów wydawanych w Ameryce. Taki magazyn ma w przybliżeniu grubość książki telefonicznej, choć jest mniejszy, jeśli chodzi o format i szerokość. Papier w czasopismach mangowych jest także bardzo podobny do tego, używanego w książkach telefonicznych, z tą różnicą, że jest nieco grubszy. W magazynach mangowych publikuje się opowiadania różnych autorów; poszczególne serie są drukowane na papierze w innym kolorze. Zwykle pojedynczy odcinek serii zajmuje 20 -24 strony i jest kontynuowany w następnych wydaniach magazynu. Sam magazyn ma objętość od 300 do 500 stron i może być wydawany w cyklu tygodniowym, dwutygodniowym albo miesięcznym, zależnie od tytułu. W Japonii wydaje się około 250 tytułów magazynów mangowych, które trafiają do ok. 150 milionów ludzi. Co roku sprzedawanych jest 2,3 miliarda takich czasopism, co daje około 15 magazynów na osobę. A te liczby nie uwzględniają czasopism wymienianych między przyjaciółmi, w rodzinie, itp.

Jeden magazyn z mangą zazwyczaj sprzedaje się w tygodniowym nakładzie 5 - 6 milionów egzemplarzy. Dla porównania: w Ameryce sprzedaje się zwykle 13.000 egzemplarzy przetłumaczonych mang. Tak wysoka sprzedaż w Japonii wynika z faktu, że magazyny z mangą są kupowane przez dużą część społeczeństwa: od ludzi młodych do tych, w średnim wieku; przez kobiety i przez mężczyzn. Istnieje wiele różnych gatunków mang, przeznaczonych dla różnych kategorii społeczeństwa. Poza tym, magazyn mangowy o rozmiarach książki telefonicznej kosztuje około $4. Aby utrzymać niski poziom kosztów, tylko okładki są drukowane w kolorze, reszta jest utrzymana w czerni i bieli. Można się zastanawiać, skąd mieszkańcy Japonii znajdują czas na czytanie takich ilości mang. Mangi czytane są zwykle w drodze do pracy albo szkoły. Japończycy czytają swoje mangi w zawrotnym tempie - jedną stronę w ciągu 4 sekund. Magazyny z mangą zrobione są z taniego, cienkiego papieru (poddawanego recyklingowi) i zwykle wyrzuca się je po przeczytaniu, co zabiera około 20 minut (przeczytanie, nie wyrzucenie). Z powodu kłopotów z przestrzenią mieszkalną w Japonii, magazyny mangowe rzadko kiedy bywają kolekcjonowane.

Pomimo tego, że wspomniane magazyny sprzedają się co tydzień w 5 - 6 milionowych nakładach, wydawcy bardzo niewiele na tym zarabiają. Prawdziwe zyski czerpie się z wydawania popularnych mang, w formie małych tomików (tokoban), które zawierają reprint konkretnego tytułu popularnego rysownika. Tokoban to forma wydawnicza podobna do amerykańskiego paperbacku (graphic novel/trade paperback). To właśnie nabywają Amerykanie, kupując oryginalne mangi japońskie. Tokobany są przeznaczone do kolekcjonowania więc wydaje się je na papierze wyższej jakości.

Anime i manga są ściśle ze sobą związane, ponieważ najbardziej popularne historie opisane w mandze, często stają się podstawą fabuły anime. Zazwyczaj jedynym celem produkcji anime jest zwiększenie sprzedaży tokobanów. To właśnie one są głównym źródłem zysków dla artystów i wydawców. W Japonii, z wyjątkiem nastolatków, mało kto ogląda/kupuje anime. W Ameryce anime oglądają widzowie od nastolatków poczynając, na ludziach w średnim wieku skończywszy.

Ponieważ anime jest używane w Japonii do zwiększania sprzedaży tokobanów, rzadko zdarza się, żeby Japończycy oglądający film anime, nie czytali odpowiadającej mu mangi. Dokładnie odwrotna sytuacja ma miejsce w Stanach Zjednoczonych. To jest właśnie przyczyną, dla której w fabułach niektórych anime, można zauważyć tendencje do mniejszego skupienia na osiągnięciu puenty, finału; te filmy mają za zadanie przypomnienie najważniejszych wydarzeń w mandze. Filmy anime przełożone na język angielski, zarówno w postaci wydań komercyjnych jak i fansubów, są bardzo popularne, natomiast angielskie przekłady mang są rzadkie, a przetłumaczenie konkretnego tytułu w całości praktycznie nie zdarza się.

W języku angielskim słowa manga, anime i tokoban są jednocześnie liczbą pojedynczą i mnogą, więc nie ma potrzeby dodawania na końcu słowa "s", gdy mówi się o więcej niż jednym/jednej mandze/anime/tokobanie (w języku polskim liczba pojedyncza i mnoga jest identyczna tylko dla słowa anime - przyp. tłumacza).

Kategorie japońskiej animacji

W Japonii animację dzieli się zazwyczaj na 3 kategorie: filmy kinowe (movies), animację przeznaczoną na rynek video (Original Animation Videos lub Original Video Animation, w skrócie OAV albo OVA) oraz serie telewizyjne (TV series). Z wydaniem kinowym mamy do czynienia, kiedy film oglądają w kinach widzowie, płacący za możliwość obejrzenia anime na dużym ekranie. Mniej popularnym typem filmu (movie), ale spotykanym coraz częściej, jest film pokazywany tylko w telewizji (TV Movie - film telewizyjny lub TV Special - odcinek specjalny). Zalicza się go do filmów, tylko dlatego, że jego czas trwania przekracza długość typowych odcinków serii TV. Bardzo często filmy telewizyjne są specjalnymi dodatkami do popularnych serii TV (w Polsce przykładem takich filmów są np. odcinki specjalne Sailor Moon, wyświetlane podczas świąt - przyp. tłumacza). Serie OAV, to anime wypuszczane od razu w postaci kaset video, laserdysków albo DVD.

Laserdysk jest nośnikiem wybieranym przez kolekcjonerów anime i zwykłych filmów, zarówno w Ameryce jak i w Japonii. Powodem tego jest przede wszystkim świetna jakość obrazu i dźwięku jak i stabilność tego nośnika. Laserdysk zakupiony w Japonii może być odtwarzany w amerykańskim odtwarzaczu LD bez potrzeby żadnych przeróbek.Kasety video są używane głównie przez wypożyczalnie filmów i przy nagrywaniu anime z telewizji. Kaseta video nabyta w Japonii może być odtwarzana na amerykańskim magnetowidzie bez żadnych przeróbek (większość sprzedawanych obecnie w Polsce magnetowidów i odbiorników telewizyjnych także potrafi wyświetlać filmy z Japonii czy Ameryki -przyp. tłumacza).DVD zyskuje popularność zarówno w Ameryce jak i w Japonii. Płyta DVD zakupiona w Japonii nie może być odtworzona na amerykańskim odtwarzaczu DVD z powodu tzw. kodów regionalnych (europejskie odtwarzacze DVD pozwalają na odtwarzanie japońskich płyt DVD, ale nie można na nich odtwarzać DVD amerykańskich - przyp. tłumacza). Odtwarzacze DVD są zaprojektowane do odtwarzania płyt DVD z określonego regionu, chociaż istnieją także odtwarzacze DVD ignorujące kody regionalne.O serii TV mówimy, kiedy anime jest regularnie pokazywane w telewizji, zazwyczaj w cyklu tygodniowym. Typowa długość japońskiej serii TV - to 13 odcinków albo wielokrotność tej liczby.

Wiedza o tym, czy anime jest filmem, serią OAV, czy serią TV może dostarczyć cennych informacji o samym anime. Poniżej opisano kilka cech, które mogą okazać się interesujące:

Treść

  • Serie TV i odcinki specjalne T

  • Ponieważ ten typ anime jest przeznaczony do oglądania przez możliwie największą liczbę widzów, treść jest przystosowana do potrzeb rynku masowego. Oznacza to, że drastyczne sceny zawierające seks lub przemoc - raczej się nie zdarzają, ponieważ nigdy nie można przewidzieć wieku widzów, oglądających taki film. Ilość seksu i przemocy zazwyczaj waha się w zależności od pory nadawania anime. Od niedawna anime puszcza się późną nocą - w tym czasie można natrafić na anime dla dorosłych.

  • Filmy (movie):

  • W filmach poziom seksu i przemocy może być większy, ponieważ do pewnego stopnia można kontrolować wiek widzów. Jako, że sukces filmu wymaga, aby obejrzała go jak największa liczba ludzi, nie można sobie pozwolić na wykluczenie części publiczności przez nadmierne eksponowanie seksu, czy przemocy.

  • Serie OAV:

  • W tym wypadku, treść OAVu decyduje o publiczności. Wyeksponowanie seksu i przemocy może być korzystne, ponieważ widz wybiera anime na podstawie swoich osobistych gustów i preferencji. Nie oznacza to, że wszystkie OAVy składają się tylko z seksu i przemocy, ale jest to jedyna odpowiednia forma, służąca za nośnik tego typu scen.

Czas trwania

  • Filmy (movies):

  • Większość filmów granych w kinach, trwa od przynajmniej 70 minut do - nieco ponad 2 godzin.

  • Serie OAV:

  • Ponieważ są przeznaczone dla małych, ściśle określonych grup widzów, mogą mieć każdą długość; od kilku minut (filmy promocyjne) do około 2 godzin (największa ilość czasu, jaka mieści się na pojedynczym laserdysku). Najczęściej trwają 30, 45 albo 60 minut.

  • Serie TV:

  • Większość odcinków serii TV w Japonii trwa około 25 minut, tak, aby zmieścić się w 30-minutowych (wliczając reklamy), telewizyjnych niszach czasowych (time slots).

  • Odcinki specjalne TV:


  • Łącznie z reklamami, trwają zazwyczaj 60 minut.

Jakość

  • Filmy (movies):

    Filmy charakteryzują się zazwyczaj najwyższą jakością, ponieważ dysponują największymi budżetami. Poza tym, oglądanie anime jako filmu kinowego, wiąże się z poprawą jego jakości, jako, że ekran kinowy charakteryzuje wyższa od ekranu TV rozdzielczość.

  • Serie OAV i odcinki specjalne TV:

    Charakteryzują się zwykle niższą jakością, niż filmy kinowe, które mają wyższy budżet, ale lepszą jakością, niż serie TV, które muszą się zmieścić w wąskich, narzuconych ramach czasowych.

  • Serie TV:

    Mają zwykle najniższą (technicznie) jakość, ponieważ są na siłę wtłaczane w wąskie ramy czasowe i ograniczone przez budżety.

Scenariusz

  • Filmy (movies) i odcinki specjalne TV:

    Filmy i odcinki specjalne TV są zwykle samodzielnymi odzwierciedleniami najbardziej popularnych mang lub powieści albo starannie opracowanymi wersjami najpopularniejszych serii TV. Rzadko ryzykuje się wielkie sumy pieniędzy, aby stworzyć film na podstawie nieznanego, czy niepewnego pomysłu.

  • Serie OAV:

    Często wykorzystuje się w nich nieznane albo ryzykowne pomysły. Najpierw robi się jedną część i - jeśli zdobędzie ona popularność, seria jest kontynuowana; w przeciwnym przypadku, następnym razem, wykorzystany zostanie inny pomysł na scenariusz.

  • Serie TV:

    Stacje telewizyjne podpisują umowy na przynajmniej 13 epizodów lub więcej, jeśli umowa obejmuje kilka sezonów.

Komiks japoński vs amerykański

Założenie, że przeciętny japoński czytelnik spędza 4 sekundy nad stroną podczas czytania mangi, musi mieć olbrzymi wpływ na sposób, w jaki artysta tworzy scenariusz i projekt graficzny mangi. Cztery sekundy na stronę to zbyt mało czasu, aby podziwiać grafikę, czy więc twórcy nie radzą sobie z tym przez minimalizację liczby detali na stronie? Odpowiedź brzmi: tak, ale mimo tego wielu z nich tworzy wysoce dopracowane ilustracje, które rywalizują z twórczością najlepszych grafików komiksowych na całym świecie. Powodem, dla którego zadają sobie tyle trudu, jest fakt, że prawdziwe pieniądze płyną ze sprzedaży tokobanów. Dobry scenariusz i zapadająca w pamięć grafika zwiększą sprzedaż tokobanów.

Jednym z powodów, dla którego Japończycy są w stanie czytać magazyny mangowe tak szybko jest fakt, że w mangach używa się niewielkiej ilości tekstu. Innym powodem jest to, że tempo scenariusza jest bardzo wolne i rozciągnięte. Japoński artysta przez kilkanaście części będzie opisywał emocje, na wyrażenie których w komiksie amerykańskim wystarczyłyby 3, 4 paski, wypełnione słowami. Japończycy mają bardzo szczegółowo wypracowany standard przedstawiania emocji. Wielka kropla potu z tyłu głowy oznacza zakłopotanie, deszcz - smutek postaci, wiatr niosący płatki kwiatów od jednej postaci do drugiej (nazywam to "wiatrem miłości") symbolizuje miłość, a kiedy krople wody ciekną z oczów robotów, posągów, czy zwierząt (nazywam to "zastępczymi łzami"), zazwyczaj z powodu padającego deszczu, wiadomo, że zdarzyło się coś tak smutnego, że nawet nieżywe przedmioty są poruszone do łez. Wszystkie te rzeczy Japończyk przyswaja sobie od razu, przeskakując wzrokiem po stronach. To, co czyni (albo nie czyni) twórców mang popularnymi, to właściwy rozkład strony. Strona musi być "płynna", symbolika jasna, słowa rozłożone na stronie w taki sposób, aby jej sens mógł być w całości zrozumiany w ciągu 4 sekund.

Gdyby cofnąć się teraz parę kroków wstecz i poprosić o szczerą odpowiedź na pytanie: czym manga różni się od komiksu amerykańskiego, można by uzyskać następujące odpowiedzi:

Symbolika: Jestem pewien, że potrzeba wielu lat i tysięcy mang, aby w pełni zrozumieć symbolikę graficzną reprezentująca emocje, pory roku, itd., jak np. krzyż na czole postaci, reprezentujący nabrzmiałą żyłę, która pojawia się na głowie, kiedy ktoś jest zły. Amerykanie używają słów, aby wyrazić emocje.

Czerń i biel: Pasmo zieleni, na którym stoi bohater amerykańskiego komiksu, może wyrazić ideę trawy. Ale nie w Japonii. Brak kolorów zmusza Japończyków do położenia większego nacisku na szczegóły tła i postaci, tak, aby można je było odróżnić. Również używanie cieni jest o wiele bardziej rozwinięte. Zanim zaczniesz współczuć biednym twórcom mang, powinieneś wiedzieć, że wynajmują oni wielką liczbę asystentów, tak, że albo cała, albo tylko niewielka część strony, którą oglądasz, została narysowana przez twojego ulubionego grafika.

Układ strony: Dla twórcy mang układ strony jest bardzo ważny, ponieważ czytelnik poświęca na jej przeczytanie tylko 4 sekundy. Obrazki muszą płynnie po sobie następować. Tekst i efekty dźwiękowe są również zamieszczone na stronie. Często strona składa się z wielkiego, szczegółowego obrazka, umieszczonego pośrodku, który stanowi jej główną treść. Mniejsze grafiki wokół niego, pomagają w zrozumieniu tego, co przedstawia.

Tempo: Twórca mangi zdaje sobie sprawę, że jeśli jego opowieść odniesie sukces, to może być kontynuowana latami, a więc nie ma potrzeby spieszenia się z rozwojem fabuły. Obrazki zastępują słowa, a artysta próbuje stworzyć nastrój za pomocą obrazu. Sceny akcji są rozrysowane na kilkanaście stron, aby zwiększyć napięcie i intensywność.

Oryginalność/Różnorodność: Twórca mangi nie czuje się ograniczony do jednego gatunku, który odpowiadałby czytelnikom komiksów. Japoński rynek komiksowy składa się z czytelników w każdym wieku, każdej płci i wykształcenia. Istnieją setki różnych magazynów mangowych, w których można publikować swoje opowiadania. Ponieważ takie magazyny zawierają wiele prac różnych autorów, wydawca nie musi być przekonany, że każda opowieść stanie się hitem i w związku z tym - może sobie pozwolić na publikację scenariuszy bardziej oryginalnych. Kupując magazyn z mangą, czytelnik otrzymuje próbki wielu różnych stylów. Różnorodność to jedna z rzeczy, która przyciąga wielu Amerykanów do mangi i anime.

Mangi dla dorosłych: Ponieważ japoński rynek komiksowy składa się z czytelników w różnym wieku, różnej płci i różnego wykształcenia, sprzedają się tu także tytuły przeznaczone dla dorosłego czytelnika. Ten fakt także przyciąga do mangi i anime dużą liczbę Amerykanów.

Ilość: Ze względu na dużą liczbę wypuszczanych tytułów, każdy może znaleźć coś, co mu się spodoba.

Animacja japońska vs animacja amerykańska

Prawie wszystko, co zostało napisane w temacie "komiks japoński vs amerykański", z wyjątkiem uwag dotyczących czerni i bieli, odnosi się również do animacji. Zastanawiać może fakt, że prawie wszystkie amerykańskie filmy animowane - to musicale. W Ameryce niewielu ludzi lubi musicale, w ciągu ostatnich 20 lat nie powstał właściwie żaden udany musical. Dlaczego więc wykorzystuje się tę formę przy tworzeniu filmów animowanych?

Animacja w Ameryce jest przeznaczona wyłącznie dla dzieci (są nieliczne wyjątki - przyp. tłumacza). Nikt nie umiera, nikt nie zostaje ranny. Plany złych bohaterów zostają pokrzyżowane, ale zły bohater ucieka, aby szerzyć zło w następnym odcinku. Jedną z największych różnic między japońskimi i amerykańskimi seriami TV jest to, że japońskie serie są zaprojektowane do wyświetlania przez jeden albo dwa sezony - 13 albo 26 odcinków, a potem następuje definitywne zakończenie.

Wszystkie informacje o zachowaniach Japończyków dotyczących mangi, zostały przeze mnie zaczerpnięte z książki Manga! Manga! The World of Japanese Comics Fredricka L. Schodta (dane liczbowe zostały zmienione względem oryginalnego tekstu na bardziej aktualne - zaczerpnięte z przedmowy F. Schodta do nowego wydania wydania Manga! Manga!... (1997) - przyp. tłumacza).



blog comments powered by Disqus